Gedragswetenschappen: wat kun je ermee?

Eind 2020 verscheen de KIWK-voortgangsrapportage 2020, waarin een overzicht wordt gegeven van de voortgang van de afzonderlijke projecten die lopen binnen de Kennisimpuls Waterkwaliteit. De komende weken geven we u graag meer achtergrondinformatie over de uiteenlopende projecten. Deze keer: Gedragswetenschappen.

Voortgang gedragswetenschappen

Waterbeheerders werken hard aan het verbeteren van de  waterkwaliteit. Maar om die kwaliteit in Nederland te verbeteren, is meer nodig dan hun inzet alleen. Een deel van de oplossing ligt in het gedrag van anderen. Maar hoe beweeg je mensen om hun gewoontes aan te passen en hun gedrag te veranderen? In het KIWK- project ‘Gedragswetenschappen’ wordt onderzocht wat waterschappen, drinkwaterbedrijven en overheden kunnen doen om gedragsveranderingen te stimuleren die een positief effect hebben op de waterkwaliteit.

Gedragsverandering? Lastig…
Het veranderen van gewoonten en gedrag vinden veel mensen erg lastig. Mensen houden van vaste gewoonten. Het is vooral moeilijk  bepaald gedrag te bewerkstelligen als burgers daarvan op korte termijn vooral negatieve effecten ervaren, terwijl ze pas in de toekomst de positieve  gevolgen van hun gedragsverandering ondervinden. Mensen zijn meer geneigd de gewenste keuze te maken als deze keuze makkelijk, aantrekkelijk en sociaal aanvaardbaar is. Zo zorgen modieuze flessen ervoor dat mensen meer kraanwater drinken. Hierdoor vermindert de hoeveelheid plastic afval.

Ook voor technische oplossingen is vaak een gedragsverandering van burgers nodig. Overheden en bedrijven kunnen daar invloed op uitoefenen. Zo kunnen  filters in wasmachines zorgen dat er minder microplastics uit kleding in water terechtkomen.. Maar voor burgers kunnen kiezen voor een wasmachine met filter en de filter regelmatig vervangen, moeten bedrijven die wasmachines fabriceren en verkopen. Om te zorgen dat burgers daarvoor kiezen, kan de overheid zo’n aanschaf financieel aantrekkelijk maken.

Het project tot nu toe
In 2019 is een start gemaakt met de inventarisatie van  gedragsbeïnvloeding in de mest-, textiel- en medicijnrestenketen. Deze studies zijn in 2020 gepubliceerd in de vorm van een achtergrondrapport per thema. Begin 2021 worden deze gepubliceerd, samen met een interactieve  PDF. De achtergrondrapporten bevatten een beschrijving van de relaties tussen de actoren, hun interactie en hoe die de waterkwaliteit beïnvloeden.

In 2020 zijn  drie zogenoemde actieonderzoeken opgezet. Daarbij gaan praktijkonderzoek en contact met uitvoerders hand in hand, zodat gedragsinterventies in de praktijk worden getest. Workshops met actoren uit de drie ketens vormden daarbij het startpunt. Door samenwerking in het onderzoek leren mensen uit de waterwereld welke mogelijkheden gedragswetenschap biedt bij verbetering van de waterkwaliteit.

Het actieonderzoek voor nutriënten is afgerond. Het actieonderzoek ‘textiel/kleding’ over het aanschaffen van een waszak om de emissie van microplastics uit synthetische kleding naar het watermilieu te verminderen, heeft een visueel overzicht opgeleverd van mogelijke gedragsinterventies. Het actieonderzoek medicijneninzameling heeft te kampen met de gevolgen van Corona. In de zomer is het al ver uitgewerkte onderzoek rond het gebruik van plaszakken voor röntgencontrastvloeistoffen afgelast i.v.m. de overbelasting van ziekenhuizen. Daarna is gewerkt aan een actieonderzoek rond de inzameling van  medicijnresten, dat voorjaar 2021 plaatsvindt. Dit onderzoek vindt plaats in samenwerking met apothekers. Gezien de afhankelijkheid van actoren in de gezondheidssector en de ontwikkelingen rond Corona is het onzeker of het lukt het experiment dan uit te voeren.

Zelf aan de slag
De komende periode gaan mensen uit de watersector zelf aan de slag. Ze gaan ervaren wat er komt kijken bij het opzetten en uitvoeren van gedragsinterventies. Hiervoor worden drie workshops georganiseerd. Ook wordt er een werkboek  geschreven over het toepassen van gedragswetenschappen in de watersector. Hierin wordt uitgelegd wanneer gedragswetenschappen zijn in te zetten, welke stappen er nodig zijn, worden tools geboden voor het ontwikkelen van een interventie en een lijst met hulpbronnen gegeven voor als men vastloopt. Tot slot wordt aandacht besteed aan het versterken van draagvlak voor het toepassen van gedragsinterventies. Door het verspreiden van producten die zijn ontwikkeld en het generen van aandacht voor gedragswetenschappen via verschillende media.

Deel deze pagina

Houd mij op de hoogte