RIVM-Publicatie over toxische druk ‘meest gelezen artikel’

Begin mei maakte het vaktijdschrift Environmental Toxicology and chemistry (ET&C) bekend dat een RIVM-publicatie over toxiciteit één van de meest gelezen ET&C-artikelen van 2019 is. De publicatie, met een analyse van maar liefst 12.386 giftige stoffen en mengsels die waterkwaliteit beïnvloeden, brengt de gevolgen van chemische vervuiling voor het waterleven in kaart. Die kennis helpt om de ‘toxische druk’ aan te pakken en te zorgen dat de Europese waterkwaliteit beter beschermd wordt. Daar wordt in het KIWK-project Toxiciteit nu aan gewerkt.

Artikel toxiciteit

Het artikel verscheen onder de titel Species sensitivity distributions for use in environmental protection, assessment, and management of aquatic ecosystems for 12386 chemicals en werd geschreven door Leo Posthuma en Michiel Zijp, Senior onderzoekers Duurzaamheid en Milieurisico’s bij het RIVM, Jos van Gils, hydroloog bij Deltares, en Dik van de Meent en Dick de Zwart, die voor hun pensionering werkten bij het RIVM. Het artikel ontstond uit het SOLUTIONS project van de EU en het project Ecologische Sleutelfactor Toxiciteit van de STOWA. Het strategische onderzoeksprogramma van het RIVM legde hiervoor een stevige basis.

Gezond waterleven

Voor EU-lidstaten geldt letterlijk: je voelt het aan je water. Ze gebruiken de kwaliteit van het waterleven als indicator voor goede waterkwaliteit. Is het waterleven niet in orde, dan moeten waterbeheerders in actie komen. In het verleden ging de meeste aandacht bij de diagnose van het probleem wat betreft toxische stoffen uit naar circa 150 (Nederland) of 300 stoffen (EU-breed). Dat is maar een klein deel van de ongeveer 140.000 toxische stoffen op de markt.

In hun artikel beschrijven de auteurs een manier om voor meer dan 12.000 stoffen en mengsels in te schatten welke bedreiging die vormen voor het waterleven. Daarmee ontstaat dus een veel gedetailleerder beeld over de stoffen en mengsels die watervervuiling veroorzaken, en op welke mengsels de aandacht gericht moet zijn. Ook geeft het artikel een berekeningsmethode voor de ‘toxische druk’ van alle stoffen en mengsels. Die laat zien welk aandeel een bepaalde stof of mengsel levert in de vervuiling en geeft aanknopingspunten voor de aanpak van waterverontreiniging.

Europees water laat te wensen over

Een belangrijke waarneming, gedaan in een EU-brede case studie, is dat de Europese oppervlaktewateren onvoldoende beschermd zijn. Al in 2012 was duidelijk dat het huidige beleid onvoldoende is om de gevaren van de grote hoeveelheid toxische stoffen in Europa te beheersen. Het zo veel gelezen artikel bevestigt die conclusie, maar biedt ook praktische handvatten, aldus Leo Posthuma: De inzichten uit het stuk zijn bruikbaar voor de verbetering van het stoffenbeleid, milieukwaliteitsbeleid en praktisch waterbeheer. De werkwijze die we voorstellen past in allerlei richtlijnen en wetten. En de methode is ook geschikt voor waterkwaliteitsbeheerders, waarvoor in 2016 al de Ecologische Sleutelfactor Toxiciteit is opgeleverd, die veel wordt gebruikt. Het project Toxiciteit van de Kennisimpuls Waterkwaliteit (KIWK) is bezig dat instrument verder te verbeteren.’

Europese aanpak

Maar omdat instromend ‘Nederlands water’ afkomstig is uit bovenstroomse gebieden elders in Europa, is Europese afstemming nodig. Nederland zal vragen om maatregelen in de bovenloop van rivieren. Dan helpt het als de methode waarmee de waterkwaliteit wordt beoordeeld bekend en geaccepteerd is. En dat geldt ook op nationaal niveau. Het is dus mooi dat de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur dit werk noemt in haar advies over de strategische aanpak van risicovolle stoffen.

Deel deze pagina